Lokalizacja i Wydarzenie: Jesteśmy na Górze Zyndrama w Maszkowicach, w gminie Łącko, w ramach ósmej Sądeckiej Watry Archeologicznej, która ma swoje początki w 2017 roku. Stanowisko to jest jednym z najciekawszych miejsc badań archeologicznych w ostatnich latach w Polsce południowej . Fazy Osadnicze: Wyróżnia się dwie główne fazy osadnicze. Starsza faza to trzy fazy osiedla z wczesnej epoki brązu, w której powstały kamienne fortyfikacje (między 1750 a ok. 1700 rokiem p.n.e.) . Później, ponad pół tysiąca lat później, powstała młodsza faza osadnicza, z której pozostałości pochodzą głównie z okresu lateńskiego . Charakter Fortyfikacji: Fortyfikacje z wczesnej epoki brązu były budowane jako tzw. suchy mur bezpraw (z nieobrobionego kamienia) . Choć konstrukcyjnie mur był podatny na pokonanie, jego funkcja miała charakter nie tylko obronny, ale również strategiczny/polityczny, służąc jako narzędzie propagandy i mając odstraszać sąsiadów przed konfliktem . Rytualne Znaczenie Bramy Wschodniej: Brama Wschodnia posiada cechy wskazujące na związek z praktykami rytualnymi . Jej położenie jest zdeterminowane astronomicznie – oś przez jej środek wskazuje punkt wschodu słońca w dniu przesilenia letniego, a oś łącząca Bramę Północną ze Wschodnią wskazuje wschód słońca w dniu przesilenia zimowego . Stele i Ofiary: W Bramie Wschodniej zachowały się fragmenty pionowo ustawionych płyt kamiennych, zdefiniowanych jako stele antropomorficzne (schematyczne przedstawienia postaci ludzkiej), które były celowo zniszczone w górnej części . Wypełnienie bramy zawierało liczne spalone kości zwierzęce oraz ceramikę stołową, co sugeruje deponowanie pozostałości ofiarnych, co ma analogie do wczesnej greckiej tradycji thysia (całopalenia) . Zmiana i Konflikt: Około 1690 roku p.n.e., po około trzech generacjach, doszło do gwałtownego wydarzenia (pożar, prawdopodobnie konflikt wewnętrzny), które zakończyło pierwszy etap osady . W wyniku tego zdarzenia doszło do zniszczenia steli, a wierzchołek góry został ścięty i wykorzystany do usypania tarasu budowlanego, który stał się nowym miejscem dla drewniano-glinianych domów . Znaleziska: Wśród wydobytych artefaktów znajdują się wysokiej jakości polerowana ceramika z najstarszej fazy , a także gliniane, schematyczne figurki ludzkie (w tym dwie znalezione w zagłębionym obiekcie przy bramie), które wykazują powiązania stylistyczne z południem Europy (od Karpat po Grecję). Znaleziono także dowody na konflikty, w tym grociki krzemienne ze śladami ognia oraz osełkę, często związaną z brązowymi sztyletami . Dodatkowe Stanowisko: W ramach Watry Archeologicznej zwiedzono również punkt oporu Wietrznica na Wzgórzu Koziarnia, gdzie we wrześniu 1939 roku polski oddział Korpusu Ochrony Pogranicza (KOP) prowadził walki z niemiecką 2. Dywizją Górską Wehrmachtu .