Badanie "Population genomics of post-glacial western Eurasia" (Nature, 2024) przedstawia analizę ponad 1600 genomów ludzi starożytnych (w tym 317 nowych sekwencji) z okresu mezolitu i neolitu, obejmując szeroki obszar Eurazji – od Atlantyku po Bajkał. Jego główne wnioski obejmują: Wielki podział genetyczny (Great Divide): od Morza Czarnego po Bałtyk istniała trwała granica genetyczna między łowcami-zbieraczami Europy Zachodniej (WHG) a Wschodniej (EHG). Różnice te utrzymywały się przez tysiące lat i wskazują na niezależne trajektorie rozwoju populacji po ostatnim zlodowaceniu. Zróżnicowane efekty neolityzacji: Na zachód od „wielkiego podziału” neolit przyniósł masowe przemieszczenia i prawie całkowitą wymianę genetyczną populacji łowieckich przez rolników z Anatolii. Na wschodzie (Bałtyk, Ukraina, Rosja) społeczeństwa łowiecko-zbierackie trwały znacznie dłużej – aż do ekspansji stepowej ok. 5000 lat temu – bez wyraźnych domieszek anatolijskich. Pochodzenie i ekspansja ludów stepowych: Badanie identyfikuje łowców-zbieraczy znad środkowego Donu jako główne źródło przodków dla kultury Jamna (Yamnaya), obok komponentu kaukaskiego (CHG). Populacje Yamnaya przemieszczały się na zachód, tworząc nowy komponent genetyczny, który szybko zdominował Europę – szczególnie przez kulturę ceramiki sznurowej (CWC), wcześniej wymieszaną z kulturą amfor kulistych (GAC). Dwufazowa wymiana populacyjna w Skandynawii: najpierw rolnicy anatolijscy zastąpili miejscowych łowców, a następnie zostali sami prawie całkowicie wyparci przez ludy stepowe w ciągu ~1000 lat. Wschodnia Eurazja: populacje łowieckie trwały znacznie dłużej i wykazywały mozaikową strukturę genetyczną, z domieszką przodków z Syberii, Azji Północno-Wschodniej i zachodniego stepu. Migracje związane z kulturą Afanasjewo i później Sintashta/Andronowo wprowadziły komponent stepowy, ale dopiero po 3700 lat temu. Zmniejszenie pokrewieństwa i wzrost liczebności populacji: od neolitu obserwuje się spadek powiązań pokrewieństwa wewnątrzgrupowego, co wskazuje na wzrost efektywnej liczby ludności. Rozpad granicy genetycznej: granica wschód-zachód uległa rozpadowi dopiero w wyniku ekspansji pasterzy stepowych z kulturą Yamnaya. Ułatwiły to nowe technologie (wozy, konie, rydwany) i adaptacje klimatyczne. Badanie rzuca nowe światło na złożone procesy migracyjne i mieszania się populacji w holocenie, ujawniając regiony wcześniej słabo poznane, zwłaszcza w Europie Wschodniej i zachodniej Syberii.